اقتصاد ایران به کجا می‌رود
آیا در آستانه تجربه سخت‌ترین دوره اقتصادی چند دهه اخیر هستیم؟
وقتی اعلام می‌شود اقتصاد ایران در بهار امسال، نسبت به بهار سال گذشته، ۱۰.۱ درصد کوچک‌تر شده است، با یک عدد معمولی روبه‌رو نیستیم.
این یعنی حجم واقعی تولید کالا و خدمات در اقتصاد کشور به شدت کاهش یافته است. البته این عدد به تنهایی برای پیش‌بینی آینده کافی نیست؛ باید ببینیم چه عواملی در ماه‌های آینده بر اقتصاد اثر می‌گذارند.
من با کنار هم گذاشتن چند عامل، چشم‌انداز نگران‌کننده‌ای برای پاییز و زمستان ترسیم می‌کنم.
۱. آیا تابستان از بهار بدتر بوده است؟
آمار بهار مربوط به دوره‌ای است که هنوز محاصره دریایی آغاز نشده بود. بنابراین، اگر محدودیت‌های تجاری و ارزی در تابستان تشدید شده باشند، احتمال افت بیشتر تولید وجود دارد.
۲. وقتی آینده مبهم می‌شود، پول از تولید فاصله می‌گیرد.
فرض کنید صاحب یک کارخانه هستید. نمی‌دانید ماه آینده مواد اولیه پیدا می‌شود یا نه، نرخ ارز چقدر تغییر می‌کند و محصولتان را با چه قیمتی می‌توانید بفروشید.
در چنین شرایطی، ممکن است به جای توسعه کارخانه، خرید ماشین‌آلات یا استخدام نیروی جدید، ترجیح دهید نقدینگی خود را حفظ کنید یا به دارایی‌هایی پناه ببرید که تصور می‌کنید ارزش پولتان را بهتر حفظ می‌کنند.
نتیجه چیست؟ پول کمتری به سمت تولید می‌رود و سرمایه‌گذاری مولد دشوارتر می‌شود.
۳. تورم؛ مسابقه‌ای که هر روز زندگی مردم را سخت‌تر می‌کند.
بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، تورم نقطه‌به‌نقطه شهریور به حدود ۹۰ درصد رسید و تورم گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها از ۱۰۰ درصد عبور کرد. یعنی هزینه خرید بسیاری از اقلام این گروه نسبت به شهریور سال قبل، بیش از دو برابر شده است.
در کنار این وضعیت، چند عامل می‌توانند فشار تورمی را بیشتر کنند:
– اختلاف تورم ایران و آمریکا و فشار ناشی از آن بر نرخ ارز
– افزایش انتظارات تورمی و تلاش مردم برای تبدیل سریع‌تر پول به کالا و دارایی
– افزایش سرعت گردش پول؛ یعنی پول با سرعت بیشتری برای خرید کالا و دارایی دست‌به‌دست شود
– کسری بودجه دولت و احتمال افزایش اتکا به منابع بانکی و بانک مرکزی
– رشد بدهی دولت به بانک‌ها و محدود شدن منابع قابل استفاده برای بخش خصوصی
ترکیب این عوامل می‌تواند زمینه افزایش بیشتر تورم را فراهم کند؛ هرچند شدت آن به سیاست‌های اقتصادی و شرایط ماه‌های آینده بستگی دارد.
۴. وقتی صنایع مادر آسیب می‌بینند، کل زنجیره تولید آسیب می‌بیند.
کارخانه فولاد را در نظر بگیرید. اگر تولید فولاد کاهش پیدا کند، صنایع پایین‌دستی مانند قطعه‌سازی، ماشین‌سازی و ساختمان هم با مشکل تامین مواد اولیه روبه‌رو می‌شوند.
حالا اگر واردات هم به دلیل محدودیت‌های تجاری و ارزی دشوار باشد، جایگزین کردن مواد اولیه کمبودشده ساده نیست.
در چنین شرایطی، کاهش تولید یک کارخانه به کاهش تولید چندین کارخانه دیگر منجر می‌شود. این همان زنجیره‌ای است که می‌تواند اقتصاد را کوچک‌تر کند.
۵. زمستان و بحران انرژی
گاز برای برخی صنایع فقط سوخت نیست؛ ماده اولیه تولید هم هست. برای مثال، در تولید آهن اسفنجی، گاز طبیعی نقش مهمی در فرایند تولید دارد.
اگر در زمستان تامین گاز خانگی در اولویت قرار گیرد و محدودیت گاز صنایع افزایش یابد، بخشی از ظرفیت تولید کشور ممکن است دوباره از دسترس خارج شود.
در نتیجه، از یک طرف کالاهای کمتری تولید می‌شوند و از طرف دیگر، هزینه تولید و تامین کالا افزایش پیدا می‌کند.
#IranEconomy #Inflation