عملیات بازار باز
اهرم پنهان بانک مرکزی برای کنترل تورم
وقتی صحبت از کنترل تورم می شود، معمولا ذهن ما سراغ قیمت دلار، نقدینگی، کسری بودجه یا حتی قیمت کالاها می رود.
اما یکی از مهم ترین اتفاقات، خیلی دورتر از ویترین فروشگاه ها و در بازار بین بانکی رخ می دهد:
عملیات بازار باز.
اما عملیات بازار باز دقیقا چه کار می کند؟
بانک مرکزی با استفاده از ابزارهایی مانند توافق بازخرید (Repo) و خرید و فروش اوراق، تلاش می کند نقدینگی و ذخایر شبکه بانکی را مدیریت و نرخ سود بازار بین بانکی را حول نرخ هدف هدایت کند.
یعنی مسیر تقریبا این است:
بانک مرکزی → نقدینگی بانک ها → نرخ سود بین بانکی → هزینه تأمین مالی → اعتباردهی بانک ها → تقاضای اقتصاد → تورم
اگر بانک مرکزی سیاست پولی انقباضی داشته باشد، می تواند شرایط تأمین نقدینگی را سخت تر کند.
نقدینگی گران تر می شود.
نرخ های بازار بالا می رود.
اعتباردهی می تواند کندتر شود.
تقاضای کل کاهش پیدا می کند.
و در نهایت، فشار تورمی می تواند کاهش یابد.
اما این داستان یک روی دیگر هم دارد.
اگر اقتصاد با رکود و کمبود نقدینگی مواجه باشد، انقباض بیش از حد می تواند هزینه تأمین مالی بنگاه ها را بالا ببرد و به تولید و سرمایه گذاری آسیب بزند.
پس عملیات بازار باز فقط یک ابزار برای کاهش تورم نیست.
یک ابزار برای تنظیم تعادل میان تورم، نقدینگی، نرخ سود و فعالیت اقتصادی است.
در ایران، عملیات بازار باز از سال ۱۳۹۸ وارد چارچوب سیاست پولی شد و به یکی از ابزارهای اصلی مدیریت ذخایر و نرخ سود بازار بین بانکی تبدیل شد.
اما یک نکته مهم وجود دارد:
عملیات بازار باز به تنهایی معجزه نمی کند.
اگر ناترازی بانک ها، کسری بودجه، رشد بالای نقدینگی و انتظارات تورمی همچنان وجود داشته باشند، اثرگذاری عملیات بازار باز محدود می شود.
حتی گزارش های تحلیلی درباره تجربه ایران نشان می دهند که عمق ناکافی عملیات بازار باز و اتکای شبکه بانکی به اضافه برداشت و اعتبارگیری قاعده مند، می تواند انتقال سیاست پولی را تضعیف کند.
بنابراین سوال مهم این نیست که:
«آیا بانک مرکزی عملیات بازار باز انجام می دهد؟»
سوال مهم تر این است:
«آیا عملیات بازار باز در کنار سایر ابزارهای سیاست پولی، به اندازه کافی و در زمان مناسب اثر می گذارد؟»
و شاید مهم تر از آن:
اگر بانک مرکزی بخواهد تورم را کنترل کند،
چقدر باید نقدینگی را مهار کند و چقدر باید مراقب آسیب دیدن تولید باشد؟
این همان نقطه ای است که سیاست پولی از یک ابزار تکنیکی، به یک تصمیم مهم اقتصادی تبدیل می شود.
به نظر شما در شرایط فعلی اقتصاد ایران، عملیات بازار باز بیشتر باید با هدف مهار تورم استفاده شود یا حمایت از نقدینگی شبکه بانکی و جلوگیری از فشار بر تولید؟
✍️ حمیدرضا میلانی نیا
🎯 برای فهم سازمان، باید اول انسان را فهمید.
#اقتصاد #تورم #سیاست_پولی #بانک_مرکزی #عملیات_بازار_باز